AI Act

Akt w sprawie sztucznej inteligencji

Artificial Intelligence Act

Skrót nazwy	AI Act
Organizacja	Unia Europejska
Miejsce publikacji	Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 12 lipca 2024
Data wejścia w życie	1 sierpnia 2024
Rodzaj aktu	rozporządzenie
Przedmiot regulacji	sztuczna inteligencja
Status	obowiązujący
Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych

AI Act, EU Artificial Intelligence Act – rozporządzenie unijne w sprawie sztucznej inteligencji, które zostało przyjęte przez Parlament Europejski 13 marca 2024 roku.

Przygotowanie i cel regulacji

Wraz z rozwojem sztucznej inteligencji (SI, ang. AI) pojawiły się nowe problemy, nieuregulowane dotychczas w legislacji. SI pozwala m.in. na tworzenie treści za pomocą narzędzia ChatGPT, ocenianie zachowań społecznych (tzw. scoring), rozpoznawanie twarzy czy tworzenie tzw. deepfake’ów. Nowe przepisy w założeniu zapewniają możliwość rozwoju sztucznej inteligencji, a jednocześnie gwarantują poszanowanie praw człowieka i minimalizują zjawisko dyskryminacji.

AI Act został zaproponowany przez Komisję Europejską w dniu 21 kwietnia 2021 roku. Dnia 13 marca 2024 roku rozporządzenie zostało przyjęte przez Parlament Europejski, a 21 maja 2024 roku jednogłośnie zatwierdziła je Rada UE.

Założenia

Nowe rozporządzenie zakłada wyznaczenie Europejskiej Rady ds. Sztucznej Inteligencji oraz wyłonienie organów krajowych w poszczególnych państwach członkowskich. Ich zadaniem będzie zapewnienie skutecznego egzekwowania nowych przepisów na poziomie krajowym. Eksperci przewidują, że wpływ AI Act na rynek unijny będzie podobny do wprowadzenia innego unijnego aktu – Ogólnego Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych z 2018 roku.

Definicja systemu sztucznej inteligencji

W rozporządzeniu wprowadzono definicję systemu sztucznej inteligencji, zgodnie z którą systemem AI jest system maszynowy spełniający łącznie cztery warunki:

1. został zaprojektowany do działania z różnym poziomem autonomii po jego wdrożeniu, czyli w pewnym zakresie może wykonywać zadania bez bezpośredniej interwencji człowieka;
2. może wykazywać zdolność adaptacji po jego wdrożeniu, tzn. może przyjmować nowe dane i korygować swoje przyszłe działanie na ich podstawie;
3. na potrzeby wyraźnych lub dorozumianych celów wnioskuje, jak generować wyniki na podstawie danych wejściowych;
4. jego wyniki mogą wpływać na środowisko fizyczne (np. włączenie ogrzewania w mieszkaniu) lub wirtualne (np. ustawienie zdarzenia w kalendarzu na urządzeniu mobilnym).

Kategorie systemów sztucznej inteligencji

Rozporządzenie wprowadza następujące kategorie systemów sztucznej inteligencji z uwagi na ryzyko, które stwarzają:

1. systemy SI minimalnego ryzyka – do tej kategorii zaliczane są np. gry komputerowe oparte na SI czy filtry antyspamowe. Zakłada się, że większość systemów SI będzie zaliczana do tej kategorii;
2. systemy SI niskiego (ograniczonego) ryzyka – systemy w tej kategorii posiadają wymagania dotyczące transparentności, aby użytkownik miał świadomość korzystania z systemu sztucznej inteligencji. Do tej kategorii zaliczają się chatboty;
3. systemy SI wysokiego ryzyka – systemy, które muszą spełnić określone wymogi, łącznie z oceną zgodności przed ich wdrożeniem i podlegają wymaganiom dotyczącym oceny ryzyka, dokumentacji czy kontroli przez człowieka. Do tej kategorii zaliczają się systemy SI stanowiące część bezpieczeństwa produktu lub są zaliczane do jednej z 19 kategorii produktów regulowanych przez prawo UE (np. lotnictwo, samochody, urządzenia medyczne);
4. systemy SI niedopuszczalnego ryzyka (zakazane praktyki) – systemy stanowiące zagrożenie dla praw podstawowych UE. Do zakazanych praktyk zalicza się systemy przewidujące ryzyko popełnienia przestępstwa przez osobę fizyczną czy zdalną identyfikację biometryczną w czasie rzeczywistym wykorzystywaną w systemie scoringu społecznego.

Poza powyższymi systemami SI w rozporządzeniu wyróżniono także modele SI ogólnego przeznaczenia, czyli modele trenowane dużą ilością danych, np. ChatGPT, który musi stosować się do takich zasad jak tagowanie wygenerowanych deepfake’ów czy zapewnianie kontroli przeciw generowaniu nielegalnych treści. Modele, do których wytrenowania wykonano ponad $10^{25}$ operacji zmiennoprzecinkowych (rosnąca ilość modeli od 2024 roku przekroczyła tę wartość) są uważane za stwarzające ryzyko systemowe i wymagają dodatkowych mechanizmów kontroli.

Harmonogram wprowadzenia

Rozporządzenie weszło w życie 1 sierpnia 2024 roku, natomiast w celu ułatwienia się dostosowywania do nowych wymogów, poszczególne przepisy są stosowane stopniowo:

• 6 miesięcy po wejściu w życie zaczęły obowiązywać ograniczenia dotyczące systemów SI o wysokim ryzyku oraz zakaz dla systemów SI o niedopuszczalnym ryzyku,
• 9 miesięcy od wejścia w życie (z co najmniej 3 miesięcznym okresem dla ich wdrożenia) powinny zostać udostępnione kodeksy postępowania Europejskiego Biura ds. Sztucznej Inteligencji (European AI Office), obejmujące, ale niekoniecznie ograniczone do obowiązków dostawców modeli sztucznej inteligencji ogólnego przeznaczenia (GPAI models),
• 12 miesięcy po wejściu w życie zaczną obowiązywać obostrzenia dla dostawców modeli SI ogólnego przeznaczenia którzy wprowadzają je właśnie na rynek UE lub oddają do użytku pod własną nazwą lub znakiem towarowym,
• 18 miesięcy po wejściu w życie zacznie obowiązywać akt wykonawczy Komisji w sprawie monitorowania systemów SI po wprowadzeniu do obrotu.

AI Act ma być w całości wdrożony i egzekwowany od 2026 roku. Wtedy zaczną obowiązywać wymogi dotyczące systemów SI wysokiego ryzyka, a państwa członkowskie wdrożą przepisy dotyczące kar, w tym kar administracyjnych.

Linki zewnętrzne

• Tekst ogólnego rozporządzenia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.