Edukira joan

Oviedo

Wikipedia, Entziklopedia askea
Oviedo
Oviedo
Uviéu
Asturiasko kontzejua
Administrazioa
Estatu burujabe Espainia
AutonomiaAsturiasko Printzerria
ProbintziaAsturiasko probintzia
AlkateaAlfredo Canteli (en) Itzuli
Izen ofizialaOviedo
Jatorrizko izenaOviedo
Uviéu
Posta kodea33001–33013
INEk ezarritako kodea33044
HerriburuaOviedo
Geografia
Koordenatuak43°21′45″N 5°51′01″W / 43.3625°N 5.8503°W / 43.3625; -5.8503
Mapa
Azalera186,65 km²
Altitudea241 m
MugakideakGrado, Llanera, Siero, Les Regueres, Llangréu, Mieres, Ribera de Arriba eta Santo Adriano
Demografia
Biztanleria223.968 (2025)
alt_left 119.827 (%53,6) (%46,4) 103.749 alt_right
Dentsitatea1.200 bizt/km²
Etxebizitzak97.821
Informazio gehigarria
Hiri senidetuakValparaíso, Maranello, Bochum, Buenos Aires, Clermont-Ferrand, Tampa, Jersey City, Torrevieja, Hangzhou, Coyanza, Móstoles, Veracruz, Santiago de Compostela, Santa Clara, Zamora, Viseu, Sintra, Santander, Torrelavega, Fujaira eta Holon
MatrikulaO
oviedo.es

Oviedo[1] (asturieraz Uviéu eta ofizialki Oviedo/Uviéu) Asturiasko Printzerriko (Espainia) eta izen bereko eskualdearen hiriburua da.Azken erroldaren arabera 223.968 biztanle zituen 186,7 km²-ko azaleran.

Negozioen eta merkataritzaren hiriburua da, Oviedoko elizbarrutiko egoitza eta Asturiasko gune administratibo eta unibertsitarioa.

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
    Datu klimatikoak (Oviedo)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 11.7 12.8 14.4 14.9 17.6 20.3 22.4 22.8 21.7 18.1 14.6 12.5 17.0
Batez besteko tenperatura (ºC) 8.0 8.8 10.0 10.6 13.3 16.1 18.3 18.7 17.3 14.0 10.8 9.0 12.9
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 4.2 4.8 5.6 6.3 9.1 11.9 14.1 14.5 12.9 10.0 7.1 5.5 8.8
Pilatutako prezipitazioa (mm) 85 85 82 109 94 53 52 55 64 98 101 96 973
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 10 11 11 13 12 8 8 8 8 11 11 11 122
Eguzki orduak 117 117 147 152 158 168 174 171 154 134 114 105 1711
Iturria: AEMET[2]

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erdi Aroa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • VIII. mendean Fruela I.a asturiar erregeak Oviedo sortu zuen. Alfontso II.ak hiri hau Asturiasko Erresumaren hiriburutzat hartu zuen data ezezagunean, baina 812. urtea baino lehen edozein modutan. Halaber, gotzain-hiri eta gotorleku bihurtu zuen, eta jauregi, eliza eta bestelako eraikinak eman zizkion. Hiria babesten zuen harresiak, gaur egun ia erabat desagertuta, zirkulu itxura zeukan eta muinoari egokitzen zitzaion. 11 hektareako azalera zeukan eta barne 6.000 pertsona inguru babesten zuen 3 auzotan banaturik: "La Villa", eraikinik zaharrenak barne hartzen zituena; "Cimadevilla", merkataritza eta erromesaldiekin lotua eta azkenik "Socastiello".
Oviedoko katedral gotikoa

Aro Modernoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • 1521ean sute batek hiria suntsitu zuen eta horren ondorioz kaleen egitura aldatu behar izan zuten.
  • XVIII. mendean kultura mugimendua handia zen, eta bertan nabarmentzekoa da Benito Jerónimo Feijoo. Halaber, "Sociedad Económica de Amigos del País" elkartea eta Oviedoko Unibertsitatea sortu zituzten. Orduan 8.000 pertsona bizi ziren gutxi gora-behera, hiriaren zabalkundeari esker.

Azken mendeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • 1850etik aurrera hiriak garapen industrial handia bereganatu zuen, bai eta meategietatik eta itsas portuetatik etorritako ondasunak kudeatzeko gune bihurtu ere. Komertzioak aurrerago hartu zuen indarra, XX. mendearen lehenengo zatian, eta Uria kalean kontzentratu zen bereziki. Garraiobideak ere asko garatu ziren, trenbide eta autobusak alegia.
  • Asturiasko Iraultza delakoaren garaian Areto Santua dinamitatu egin zuten, 1934an, eta beste hainbat eraikin historiko kaltetuta gelditu ziren. Francoren kolpearen ostean, Aranda koronelaren eskuetan gelditu zen hiria, Espainiako iparraldean frankisten menpe hasieratik egon zen bakarra, 90 eguneko setioa pairatu zuen arren.
  • 1981etik Oviedon ematen dituzte Asturiasko Printzearen Sariak, Campoamor antzokian zehazki. 1991tik bestela Gabino de Lorenzo (PP) alkatea dabil boterean.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Banaketa administratiboa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oviedo 30 parrokiek osatzen dute eta gaur egun biztanleriaren %80 hiriaren erdigunean bizi da:

ParrokiaBiztanleriaParrokiaBiztanleriaParrokiaBiztanleria
Agüeria794Loriana251Piedramuelle507
Bendones225Manjoya952Pintoria59
Box949Manzaneda209Priorio417
Brañes69Naranco83Puerto218
Caces279Naves107San Claudio2.505
Cruces976Nora114Santianes89
Godos710Olloniego1.169Sograndio389
Latores678Oviedo204.965Trubia1.947
Lillo340Pando137Udrión140
Limanes834Pereda181Villapérez351

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Grado, Llanera, Siero, Les Regueres, Llangréu, Mieres, Ribera de Arriba eta Santo Adriano.

Mapa
Oviedo eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea200.000205.000210.000215.000220.000225.000230.000200020052010201520202025OviedoBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 103.749 gizon, 119.827 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.03
 
100+
 
0.09
0.20
 
95-99
 
0.62
0.88
 
90-94
 
1.96
1.56
 
85-89
 
2.71
2.80
 
80-84
 
3.77
4.49
 
75-79
 
5.63
5.60
 
70-74
 
6.33
6.90
 
65-69
 
7.66
7.32
 
60-64
 
7.68
7.57
 
55-59
 
7.66
8.53
 
50-54
 
8.10
8.91
 
45-49
 
8.40
7.17
 
40-44
 
6.77
5.79
 
35-39
 
5.42
5.03
 
30-34
 
4.65
5.05
 
25-29
 
4.31
5.05
 
20-24
 
4.21
5.19
 
15-19
 
4.29
4.89
 
10-14
 
3.98
4.04
 
5-9
 
3.26
3.02
 
0-4
 
2.51
Iturria: Instituto Nacional de Estadística[3]

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2022. urtean biztanleen % 48,8 udalerri berean jaioak ziren[4], probintziako batez bestekoaren (% 48,7) parean. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 13,3 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 12,1 —probintzian % 8,4—.

Udal
Prob
Best
Esta
Udalerri berean · % 48,8Probintzia berean · % 25,8Beste erkidegoa · % 13,3Estatutik kanpo · % 12,1
Biztanleria jaiolekuaren eta bizilekuaren arabera (2022). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 36.559 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 69,1)[5]. Jaiotza herrialde nagusiak Kolonbia, Venezuela, Ekuador dira.

Amer
Euro
Afri
Amerika · % 69,1Europa · % 18,8Afrika · % 9,3Asia · % 2,6Ozeania · % 0,2
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Kolonbia4.927 · % 13,5
Venezuela3.867 · % 10,6
Ekuador3.094 · % 8,5
Kuba2.363 · % 6,5
Paraguai1.991 · % 5,4
Argentina1.912 · % 5,2
Errumania1.854 · % 5,1
Maroko1.480 · % 4
Jaiolekuko herrialde nagusiak. Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 127.210 etxebizitza zeuden: 95.561 (% 75,1) nagusiak eta 31.649 (% 24,9) ez-nagusiak.[6] Kontsumo elektrikoaren arabera, 15.170 (% 11,9) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 9.374 (% 7,4) hutsik zeuden.[7] Etxebizitza nagusien % 72,6 jabetzan zegoen eta % 17,1 alokairuan.[8]

127.210etxebizitza
95.561etxegune
9.374hutsik (% 7,4)

Etxebizitza multzoa

95.561
31.649
Etxebizitza nagusia (95.561)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (31.649)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa)

102.666
15.170
Okupatuak (102.666)Noizbehinkakoak (15.170)Hutsik (9.374)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)

69.372
16.323
9.866
Jabetzan (69.372)Alokairuan (16.323)Beste erregimen bat (9.866)

Guztira 95.561 etxegune zeuden, eta horietatik 31.116 (% 32,6) pertsona bakarrekoak ziren.[9] Etxeguneen % 64,8 familia batek osatzen zuen eta % 2,4 familiarik gabeko etxegune anitzak ziren.[10]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 131.116
2 pertsona29.690
3 pertsona19.563
4 pertsona11.349
5 edo gehiago3.843

Etxeguneak motaren arabera

31.116
61.909
Pertsona bakarrekoa (31.116)Familia bakarrekoa (61.909)Familiarik gabeko etxegune anitza (2.338)Bi familia edo gehiago (198)

Etxebizitzen % 43,8 1980 baino lehen eraiki ziren, eta % 27,0 2001etik aurrera.[11] Etxebizitzen % 33,2 60 m²-tik beherako azalera zuten eta % 5,8 120 m²-tik gorakoa.[12]

Eraikuntza garaia

1900 aurretik2.479
1900-19201.916
1921-19402.192
1941-19502.832
1951-19608.821
1961-197017.012
1971-198020.501
1981-199017.421
1991-200017.540
2001-201031.235
2011-20203.134

Azalera erabilgarria

< 30 m²1.316
30-45 m²12.449
46-60 m²28.481
61-75 m²40.063
76-90 m²25.537
91-105 m²7.795
106-120 m²3.998
121-150 m²3.846
151-180 m²1.571
> 180 m²2.005

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 16.926 euro-koa zen[13], eta etxegune bakoitzeko 38.153 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (15.784 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 21.350 euro zen. Errenta gordina 20.927 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 55,8[14]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 26,2), beste diru-sarrerak (% 11,5), langabezia-prestazioak (% 1,2), beste prestazioak (% 5,3).

56%
26%
12%
Soldata · % 55,8Pentsioak · % 26,2Langabezia · % 1,2Beste prestazioak · % 5,3Beste sarrerak · % 11,5
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[15][oh 1]Udalerrian indizea 31,5 da, probintziakoaren (29,4) gainetik eta Espainiakoaren (32,1) parean. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,7 da, probintziakoaren (2,5) gainetik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Kirolak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Real Oviedo hiriko futbol talde nagusia da, 1926an sortua eta 2001 arte tarteka Espainiako futbol ligako lehen mailan ibilitakoa, guztira 38 denboralditan. Urte hartan krisialdi ekonomikoak jota taldearen gainbehera hasi zen. Bigarren B mailan aritu ondoren 2025ean lehen mailara itzultzea lortu zuen.

Real Oviedok errugbiaren atala ere badu, Real Oviedo Rugby du izena. Ohorezko B mailan jokatzen du.

Oviedotar ezagunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskaltzaindia. 32. araua: Espainiako erresumako autonomia-erkidegoen, probintzien eta probintzia-hiriburuen izenak. (kontsulta data: 2012-5-26).
  2. ↑ AEMET. Valores Climatológicos Normales. Oviedo. .
  3. ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
  4. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Asturias.tab.
  5. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Asturias.tab.
  6. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  7. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  8. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza nagusiak jabetza-erregimenaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  9. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  10. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  11. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak eraikuntza-urtearen arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  12. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak azaleraren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  13. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADHR errenta Asturias.tab.
  14. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADHR fuente Asturias.tab.
  15. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADHR gini erreferentziak.tab.

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Oviedo&oldid=11400129"(e)tik eskuratuta