abd – Store norske leksikon

Abd, meir nøyaktig ‘abd [ʕabd] عبد, er eit arabisk ord som tyder 'tenar' eller 'slave' — eller strengt teke 'mannleg tenar' eller 'mannleg slave'. Det kvinnelege motsvaret er ‘abda عبدة 'kvinneleg slave'.

Faktaboks

Etymologi: arabisk ‘abd عبد 'slave, træl, tenar', som heng saman med verbet ‘abada عبد 'tene, tilbe'

Ordet ‘abd عبد er ein del av mange arabiske namn, som desse:

Abdullah — ‘abdu-l-lāh عبدﷲ 'Guds tenar'
Abd al-Qadir / Abdulqadir — ‘abdu-l-qadīr عبدالقدير 'den allmektiges tenar'

Substantivet ‘abd عبد har to fleirtalsformer, ‘ibād عباد og ‘abīd عبيد, og det er vanleg å bruke den første i tydinga 'tenarar' og den andre i tydinga 'slavar', sjølv om ‘ibād عباد òg førekjem i Koranen med tydinga 'slavar', til dømes i sure 24 (Lyset, an-nūr النور), vers 32.

Koranen

I Koranen finst ‘abd عبد både i tydinga 'tenar' og tydinga 'slave'. I sure 19 (Maria, Maryam مريم), vers 31, talar barnet Jesus (‘Īsā عيسى) til Maria (Maryam مريم) og kallar seg Guds tenar (‘abdu-l-lāh عبدﷲ):

قَالَ إِنِّى عَبْدُ ٱللَّهِ ءَاتَىٰنِىَ ٱلْكِتَـٰبَ وَجَعَلَنِى نَبِيّاً

Qāla innī ‘abdu l-lāhi ātāniya l-kitāba wa-ja‘alanī nabiyyā.
Han sa: Eg er Guds tenar. Han har gjeve meg Skrifta og gjort meg til profet.

I sure 2 (Kua, al-baqara البقرة), vers 220 er det allmenn semje om at ‘abd عبد skal setjast om med slave:

وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ

wa-la-‘abdun mu’minun ḫayrun min mušrik
Og ein truande slave er betre enn ein avgudsdyrkar.

Andre ord med same rot

Det arabiske ordet ‘abd عبد 'slave, træl, tenar' har same rota som verbet ‘abada عبد 'tene, tilbe'. Det finst òg eit aktivt partisipp ‘ābid عابد, som kan setjast om med 'tilbedar' — jamfør personnamnet Abid. I tillegg finst òg verbalsubstantivet ‘ibāda عبادة 'tilbeding'.

Bibelhebraisk

Bibelhebraisk ‘ɛ́bɛd עֶ֫בֶד 'slave, tenar' (av gamalhebraisk *‘abd) er etymologisk same ord som arabisk ‘abd عبد. Jamfør Josva 1,1 «Herrens tenar», hebraisk ‘ɛbɛd-JHVH עֶבֶד־יְהוָה, og 2. Mosebok 21,2 «hebraisk slave», hebraisk ‘ɛbɛd ‘ibri עֶבֶד עִבְרִי.

Les meir i Store norske leksikon

arabisk

Litteratur

Cowan, J. m. (ed.) 1994. Arabic–English dictionary. The Hans Wehr dictionary of modern written Arabic. Urbana, IL: Spoken Language Services Inc.
Koranen. Norsk–arabisk utgave tilrettelagt i oversettelse av Einar Berg. Oslo: Universitetsforlaget 1989.
Netton, Ian Richardson 1992. A popular dictionary of Islam. London: Curzon Press.

Kommentarar

Kommentarar til artikkelen blir synleg for alle. Ikkje skriv inn sensitive opplysningar, for eksempel helseopplysningar. Fagansvarleg eller redaktør svarar når dei kan. Det kan ta tid før du får svar.

Du må vere logga inn for å kommentere.

Fagansvarleg for Arabiske ord og uttrykk

Rolf Theil

Professor em. i lingvistikk, mag.art., Universitetet i Oslo