Starlink – Store norske leksikon

Starlink er ein megakonstellasjon av satellittar frå SpaceX. Formålet er å tilby internettdekning over heile jorda.

Starlink er ein konstellasjon av små telekommunikasjonssatellittar i låg jordbane. Fordi satellittane er små og fordi dei går i bane relativt nær Jorda, trengst det mange tusen satellittar for å kunne tilby ei tilfredsstillande teneste.

Mellom 2018 og 2025 har SpaceX skote opp rundt 8000 satellittar, for å prøve ut teknologien og rulle ut tenesta. Vanlegvis vert fleire titals satellittar sette ut i bane samstundes for kvar oppskyting.

Utrulling av tenesta

Dei første satellittane vart skote opp i baner som har ein inklinasjon på 53 grader, i ei banehøgde på 550 kilometer. Dette betyr at dei nordlegaste og sørlegaste områda på jorda ikkje kunne nåast frå desse satellittane. Difor vert nokre satellittar også plassert i polare baner. Frå 2022 starta Starlink å tilby kommunikasjonstenester i nordlege delar verda, inkludert Noreg. I november 2025 passerte Starlink 8 millionar brukarar globalt.

Mange ulike delar av Jorda har dårleg utbygd kommunikasjonsinfrastruktur, så prosjekt slik som Starlink kan bidra til å løyse store kommunikasjonsutfordringar til ein samanliknbar eller rimelegare kostnad enn til dømes fiber og andre typar mobilt breiband.

Teknologiutvikling

Starlink vart i starten basert på relativt små satellittar med ei masse på rundt 260 til i underkant av 300 kilo. Levetida til satellittane er planlagt å vere relativt kort (nokre få år). Sidan satellittane vert skotne opp i låge baner på rundt 550 km, kan dei lett bli sendt ned i jordatmosfæren igjen for å brenne opp. Dette betyr at ein kontinuerleg må etterfylle konstellasjonen med nye satellittar, som gjerne også har betre teknologi.

Dei nyaste typane er mykje større, og er i underkant av 1000 kg. Nokre av desse er utstyrt med teknologi som støttar kommunikasjon direkte til mobiltelefonar. Dette er under utprøving, men ikkje operativt.

Satellittane rutar («sender vidare») samtaler eller datatrafikk i hopp mellom satellittane mellom anna ved bruk av laserlinkar.

Kontroversar

Det er fleire kontroversielle eller moglege problematiske tema rundt Starlink. Ei av dei er sjølve bruken av rommet. Starlink står for flesteparten av dei aktive satellittane i låg jordbane. Problemstillingane dreiar seg om korleis ein fordeler ressursar mellom ulike behov og om det er rett at eitt selskap kan legge beslag på store ressursar.

Lysforureining

Etter dei siste oppskytingane har Starlink og SpaceX vorte kritiserte for å bidra til lysforureining på himmelen. Satellittane lagar i somme tilfelle «lysspor» på himmelen når dei passerar, slik at det vert vanskeleg å observere andre himmellekamar fordi desse vert blenda av lysrefleksjon frå Starlink-satellittar. Spesielt rett etter ei oppskyting, før satellittane er plassert ut på rett plass i bana si, kjem fleire satellittar etter kvarandre og lagar kraftige lysspor.

Somme av satellittane på seinare oppskytingar har hatt utstyr for å redusere denne lysforureininga.

Romsøppel og forureining

For å minske mengda romskrot går satellittane i relativt låge baner, der ein «død» satellitt vil komme inn i atmosfæren og brenne opp etter få år eller månader. Det sikrar så godt det går at satellittar ikkje bidreg til å lage mykje romskrot.

Det store talet på satellittar som då brenn opp i atmosfæren, tilfører ei relativt stor masse med metall som det normalt sett ikkje finst så mykje av i atmosfæren frå før. Konsekvensen av dette er eit tema med behov for meir forsking. Til dømes tilfører satellittane metall som aluminium og litium. Kva påverknad dette har på atmosfæren er i dag ukjent, og ein ynskjer mellom anna å finne ut om dette til dømes kan skade ozonlaget.

Pålitelegheit og politisk stabilitet

I somme tilfelle kan det vere eit dilemma at ein stor og sentral aktør har både nært monopol på ei teneste og er kontrollert av enkeltpersonar. Både SpaceX og Starlink er i stor grad kontrollert av ein person, Elon Musk, som har svært mykje makt. Starlink fekk ei stor rolle under starten på krigen i Ukraina i 2022.

Les meir i Store norske leksikon

Kommentarar

Kommentarar til artikkelen blir synleg for alle. Ikkje skriv inn sensitive opplysningar, for eksempel helseopplysningar. Fagansvarleg eller redaktør svarar når dei kan. Det kan ta tid før du får svar.

Du må vere logga inn for å kommentere.

Fagansvarleg for Satellitter og baner

Roger Birkeland

Førsteamanuensis, småsatellittar, Ph.d., NTNU – Norges teknisk-naturvitenskapelige universitet